Çalışma Ve İş Hayatı Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Çalışma Ve İş Hayatı Hakkında Bilmeniz Gerekenler


Anayasa gereği hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.


İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz.


İşveren, tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz.


İşveren bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapamaz.


Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz.


Süresi bir yıl veya daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur.


Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.


İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.


Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.


Taraflarca iş sözleşmesinde bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en fazla iki ay olabilir.


Analık izninin bitiminden sonra çocuk ilköğretime başlayıncaya kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılamaz.


Uzaktan çalışma işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edinimini evinde yada teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.


Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz


Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.
Taraflar;
6 Aya kadar süren çalışmalarda 2 hafta
6 Aydan 1,5 Yıla kadar süren çalışmalarda 4 Hafta
3 Yıldan uzun süren çalışmalarda 8 hafta önceden bildirimde bulunmakla yükümlüdürler


İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihi itibaren bir ay içerisinde iş mahkemesine dava açabilir.


Hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.


İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.


İş sözleşmesinin feshinin bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.


İşveren iş sözleşmesi ile veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar yada işyeri uygulaması ile oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.


İşçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır.


Feshin geçersizliğine karar verildiğinde işveren işçiyi başvurusu üzerine işveren 1 ay içerisinde işe başlatmaz ise, işçiye en az 4 aylık ve en çok 8 aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.


İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerliği olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır.


İşveren yeni iş arama iznini verme veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.


İş arama izninin süresi günde 2 saatten daha a olamaz. Ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu olarak kullanabilir.


Bildirim sürelerinde işveren işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur.


Yazılı olarak yapılmayan ve işçi tarafından 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen çalışma koşullarındaki değişiklikler işçiyi bağlamaz.


Ücret prim ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkak Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir.


Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz.


İşten ayrılan işçiye işveren tarafından işinin çeşidin ne olduğunu ve süresini gösteren bir belge verilir.


İşveren iş arama izni esnasında işçiye çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı olarak öder.


İşveren Türkiye genelinde çalıştırdıklar işçi sayısının en az 5 olması halinde çalıştırdıkları işçiye o ay içinde yapacakları her türlü ödemeyi bankalar aracılığıyla yapmak zorundadır.


Emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamaz.


Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.


Ücret alacaklarında zaman aşımı süresi 5 yıldır.


Ücreti ödeme gününde itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.


Ücreti ödenmediği için çalışmaktan kaçınan işçinin sözleşmesi bu nedenle feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.


İşveren tarafından işçinin ücreti zamanında ödenmezse işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı bulunmaktadır.


İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz.


işveren işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır.


İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında ücret kesme cezası veremez.


İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleri ile beraber bildirilmesi gerekir.


işçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintiler 1 ayda 2 gündelikten fazla olamaz


Fazla çalışma haftalık 4 saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışama ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.


Fazla çalışma yapan işçi isterse bu çalışma karşılığı zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.


İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay zarfında çalışama süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.


18 yaşını doldurmamış işçilere sağlıklarının el vermediği hekim raporu ile belgelenen işçilere gebe yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçilere kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.


Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.


Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz.


Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.


İşçilere 7 günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.


Ulusal bayram ve tatil günleri şunlardır; 29 Ekim Ulusal bayramdır. 1 ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 mayıs, 30 Ağustos, Ramazan bayramı ve Kurban bayramı genel tatil günleri olarak kabul edilir


Fazla çalışma yapılması için işçinin onayı gereklidir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır.


İşçilere ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmazlarsa o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir gün günlük ücreti ödenir.


Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. İşveren işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir ücret hesap pusulası vermek zorundadır.


2017 yılı asgari ücreti net aylık 1.404,06 TL dir.


18 veya daha düşük yaştaki işçilerle, 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden daha az olamaz.


İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi; 1 Yıldan 5 Yıla kadar 5 Yıl dahil olanlar 14 Günden, 5 Yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 20 günden, 15 Yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz.


Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.


İşyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.


Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve tatil günleri ayrıca ödenir.


İşveren yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.


Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.


Yıllık ücretli izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir.


Çalışma süresi, aksi kararlaştırılmamışsa, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.


Çalışma süresi haftada en fazla 45 saattir.


Yıllık ücretli iznin kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.


İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp ta kullanamadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti kendisine veya hak sahiplerine ödenir.


Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.


Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere; a) Dört saat veyadaha kısa süreli işlerde 15 dakika, b) Dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dahil) süreli işlerde yarım saat, c) 7,5 saatten fazla süreli işlerde bir saat ara dinlenmesi verilir.


İşçi ve işverenin anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.


Yeraltı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi Günde en çok 7,5, haftada en çok 37,5 saattir.


Sanaiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.


Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde 18 yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır.


Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayı alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.


İşçilerin gece çalışması 7,5 saati geçemez.


Kadın işçilerin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır.


Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak 8 haftalık süreye 2 hafta süre eklenir.


Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.


İsteği halinde kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir.


Kadın işçilere 1 yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir.


İşçiye: evlenmesi veya evlat edinmesi yada ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü halinde 3 gün, eşinin doğum yapması halinde ise 5 gün ücretli izin verilir.


15 yaşını dolduran ve işçi sayılanlar, işçi sendikalarına üye olabilirler.


Birden fazla işyerinde çalışan işçi, aynı iş kolunda çalıştığı işyeri sayısı kadar sendikaya üye olabilir.


Sendika üyeliği, e-devlet kapısı üzerinden hızlı ve güvenilir bir şekilde yapılabilir.


E-Devlet kapısına girmek için PTT’lerden TC Kimlik Numarası ile şifre alınabilir.


Kayıt dışı çalışıyorsan sendika üyelik başvurusu sayesinde kayıtlı çalışmaya geçme şansın olur.


Sendika üyesi olursan toplu iş sözleşmesinden faydalanabilirsin.


Toplu iş sözleşmesi, haklarında iyileşme sağlar.


Toplu iş sözleşmesinden faydalanmak için sendikaya dayanışma aidatı ödeyebilirsin.


Toplu iş sözleşmesi imzalanmazsa grev yapabilirsin.